Pemergian Tun Dr Siti Hasmah Mohamad Ali bukan sekadar kehilangan seorang tokoh yang pernah bergelar wanita pertama negara. Ia menutup satu lagi babak kehidupan seorang wanita yang hampir seluruh perjalanan hidupnya berkait rapat dengan perubahan Malaysia.
Namun untuk mengenang Tun Siti Hasmah hanya sebagai isteri kepada Tun Dr Mahathir Mohamad adalah terlalu kecil untuk menggambarkan siapa sebenarnya beliau.
Sebelum nama Tun Mahathir menjadi begitu besar dalam politik negara, Tun Siti Hasmah sudah terlebih dahulu membina jalan hidupnya sendiri dalam bidang perubatan. Beliau antara wanita Melayu terawal yang memilih kerjaya dalam bidang perubatan pada ketika bidang itu masih banyak didominasi lelaki.
Pengalaman sebagai doktor, khususnya ketika berkhidmat di kawasan luar bandar Kedah, banyak membentuk pandangan beliau mengenai kesihatan masyarakat. Beliau berdepan sendiri dengan keadaan ibu dan kanak kanak di kawasan yang kemudahan kesihatannya masih terhad.
Itu bukan pengalaman yang boleh diperoleh hanya melalui buku atau latihan di hospital. Beliau melihat sendiri bagaimana faktor kemiskinan, pendidikan dan akses kepada rawatan memberi kesan kepada kehidupan masyarakat.
Daripada pengalaman itulah Tun Siti Hasmah kemudiannya membawa perhatian kepada isu kesihatan wanita dan kanak kanak, termasuk pendidikan kesihatan, penjagaan ibu serta pembangunan masyarakat luar bandar.
Kemudian datang satu lagi fasa besar dalam hidupnya apabila Tun Mahathir semakin jauh melangkah dalam politik.
Perkahwinan mereka pada 1956 akhirnya membawa Tun Siti Hasmah melalui hampir setiap fasa penting kehidupan seorang negarawan. Beliau melihat suaminya membina kerjaya politik, menjadi Perdana Menteri, meninggalkan jawatan itu, kembali semula ke politik dan sekali lagi menjadi Perdana Menteri.
Dalam tempoh itu, Tun Siti Hasmah sendiri menjadi sebahagian daripada kehidupan awam negara.
Tetapi beliau tidak pernah kelihatan terlalu selesa menjadikan kedudukannya sebagai isteri Perdana Menteri sebagai satu identiti tunggal. Sebaliknya, beliau terus mempunyai ruang dan bidang yang dekat dengan dirinya sendiri.
Kesihatan wanita, pendidikan, kebajikan, pembangunan masyarakat dan pelbagai isu sosial menjadi antara perkara yang terus mendapat perhatian beliau.
Ini yang kadangkala terlepas apabila kita bercakap mengenai Tun Siti Hasmah. Terlalu banyak cerita tentang beliau dilihat melalui hubungan dengan Tun Mahathir sehingga sumbangan dan pengalaman beliau sendiri berada di belakang cerita yang lebih besar.
Sedangkan kehidupan Tun Siti Hasmah menunjukkan sesuatu yang berbeza.
Beliau berada sangat dekat dengan pusat kuasa negara, tetapi perjalanan awalnya bermula dengan masyarakat biasa. Sebelum mengenali protokol, majlis rasmi dan kediaman rasmi Perdana Menteri, beliau mengenali hospital, klinik dan kehidupan masyarakat luar bandar.
Jurang itu sebenarnya menjadikan perjalanan hidupnya menarik.
Seorang doktor yang akhirnya menjadi wanita pertama negara, tetapi tidak meninggalkan sepenuhnya perkara yang membentuk dirinya sebelum berada dalam kedudukan tersebut.
Mungkin itu juga yang membuatkan Tun Siti Hasmah mempunyai tempat tersendiri dalam ingatan rakyat. Beliau tidak terlalu bergantung kepada retorik. Kehadirannya lebih banyak dilihat melalui kerja dan penglibatan yang dilakukan dalam tempoh yang panjang.
Dalam masa yang sama, rakyat turut mengenali sisi lain Tun Siti Hasmah yang jauh daripada dunia rasmi. Beliau mempunyai minat terhadap muzik, termasuk bermain biola, dan mempunyai hubungan yang dekat dengan dunia badminton. Sisi seperti ini menjadikan figura yang sering dilihat dalam majlis rasmi negara itu kelihatan lebih manusiawi.
Hari ini, semua pengalaman itu menjadi sebahagian daripada sejarah.
Tun Siti Hasmah hidup melalui zaman sebelum Merdeka, pembentukan Malaysia, perkembangan pesat negara, beberapa perubahan besar dalam politik dan sosial, serta kemunculan generasi baharu yang membesar dalam Malaysia yang jauh berbeza daripada zaman mudanya.
Itulah sebab pemergian beliau mempunyai makna yang lebih besar.
Kita bukan hanya kehilangan seorang wanita yang pernah berada di kedudukan tertinggi sebagai isteri Perdana Menteri. Kita kehilangan seorang saksi hidup kepada perjalanan negara yang sangat panjang.
Selama puluhan tahun, wajah Tun Siti Hasmah muncul dalam gambar gambar rasmi bersama Tun Mahathir. Kadangkala beliau berdiri di sebelah suaminya di pentas antarabangsa. Kadangkala bersama keluarga. Kadangkala dalam majlis masyarakat yang jauh lebih sederhana.
Pada ketika itu, mungkin kita tidak terlalu memikirkannya.
Tetapi selepas beliau tiada, gambar gambar tersebut berubah makna. Ia bukan lagi sekadar dokumentasi seorang pasangan pemimpin negara. Ia menjadi rakaman sebuah kehidupan yang sudah hampir keseluruhannya selesai.
Dan di situlah rasa kehilangan itu datang.
Tun Siti Hasmah bukan sekadar sebahagian daripada cerita Tun Mahathir. Beliau mempunyai cerita sendiri yang bermula jauh sebelum pentas politik dan berakhir selepas menyaksikan begitu banyak perubahan dalam negara.
Legasi beliau juga bukan sesuatu yang perlu dibina semula melalui kata kata besar selepas pemergiannya. Ia sudah terbentuk melalui kehidupan yang panjang, kerjaya sebagai doktor, penglibatan dalam masyarakat serta peranan yang dimainkan sepanjang menjadi sebahagian daripada keluarga seorang negarawan.
Mungkin selepas ini, apabila generasi lama melihat semula gambar Tun Mahathir, mereka akan teringat kepada satu wajah yang hampir sentiasa ada dalam cerita tersebut.
Tun Siti Hasmah.
Dan bagi generasi yang lebih muda, pemergian beliau mungkin menjadi satu lagi peringatan bahawa tokoh yang selama ini mereka kenal melalui buku sejarah, gambar arkib dan cerita ibu bapa sebenarnya pernah menjalani kehidupan yang panjang di depan mata rakyat Malaysia.
Sebab itu tajuk ini bukan sekadar tentang pemergian seorang tokoh.
Tun Siti Hasmah ialah satu lagi wajah daripada sebuah zaman yang sedang pergi meninggalkan kita, sedikit demi sedikit.
Yang tinggal selepas ini ialah sejarah, gambar, cerita keluarga dan kenangan rakyat terhadap seorang wanita yang bukan sahaja hidup di sisi seorang negarawan, tetapi turut mencipta tempatnya sendiri dalam perjalanan negara. -MalayaDailyToday
