KUALA LUMPUR – Tempoh kepimpinan Tan Sri Azam Baki di Suruhanjaya Pencegahan Rasuah Malaysia sejak 2021 boleh dianggap antara era paling mencabar dan penuh perhatian dalam sejarah agensi itu.
Di satu sudut, beliau dipuji kerana membawa pendekatan lebih agresif, moden dan berasaskan risikan dalam membanteras rasuah serta ketirisan dana negara.
Namun dalam masa sama, Azam turut berdepan kritikan berterusan termasuk tekanan politik, polemik pelantikan semula dan desakan daripada beberapa pihak supaya kontrak beliau tidak disambung.
Ketika menghampiri penghujung perkhidmatannya, nama Azam Baki terus menjadi topik perdebatan awam, bukan sahaja kerana kontroversi yang pernah melanda dirinya, tetapi juga disebabkan siri operasi berprofil tinggi SPRM sepanjang tempoh beliau menerajui suruhanjaya berkenaan.
Sepanjang lima tahun kebelakangan ini, SPRM dilihat berubah daripada pendekatan tradisional kepada model penguatkuasaan lebih agresif yang menumpukan siasatan berskala besar, melibatkan pengubahan wang haram, kartel penyeludupan, sindiket kewangan dan “grand corruption”.
Antara langkah paling signifikan di bawah kepimpinan beliau ialah penubuhan Anti Corruption Tactical Squad (ACTS) pada Oktober 2023.
Unit taktikal khas bersenjata itu diwujudkan bagi melaksanakan operasi berisiko tinggi termasuk melibatkan tangkapan individu berprofil tinggi dan sindiket terancang.
Penubuhan ACTS dilihat sebagai simbol perubahan besar dalam budaya operasi SPRM apabila elemen taktikal dan keselamatan mula diberikan penekanan serius.
Selain itu, Azam turut memperkenalkan pendekatan Intelligence Based Investigation (IBI), iaitu kaedah siasatan berasaskan risikan, data forensik dan analisis kewangan bagi menjejak aliran wang haram.
Berbeza dengan pendekatan lama yang banyak bergantung kepada laporan rasmi, IBI membolehkan SPRM bertindak secara proaktif sebelum sesuatu kes didedahkan kepada umum.
Pendekatan itu digunakan dalam beberapa operasi besar termasuk Op Setting yang membongkar sindiket “counter setting” di lapangan terbang melibatkan pegawai penguat kuasa yang didakwa melepaskan warga asing tanpa pemeriksaan sewajarnya.
Operasi tersebut menjadi antara contoh bagaimana SPRM mula menggunakan teknologi, pemantauan risikan dan analitik kewangan secara menyeluruh dalam siasatan.
Dalam tempoh sama, Multiagency Task Force (MATF) yang diterajui SPRM terus diperhebat menerusi kerjasama dengan beberapa agensi termasuk Lembaga Hasil Dalam Negeri, Bank Negara Malaysia dan Kementerian Perdagangan Dalam Negeri dan Kos Sara Hidup.
Hasilnya, beberapa operasi berskala besar berjaya dilaksanakan termasuk Op Metal dan Op Nature yang menyasarkan sindiket pemprosesan haram sisa elektronik serta sisa plastik import.
Siasatan tersebut bukan sahaja membawa kepada penahanan individu berkepentingan, malah turut melibatkan pegawai kanan Jabatan Alam Sekitar yang disyaki menerima rasuah berkaitan pengurusan e-waste.
Kerajaan dianggarkan kerugian hampir RM1 bilion hasil ketirisan cukai akibat kegiatan tersebut.
Nama Azam juga sering dikaitkan dengan operasi membabitkan kartel penyeludupan diesel dan ketirisan hasil negara.
Menerusi Op Karen pada 2025, SPRM berjaya melumpuhkan sindiket penyeludupan diesel berskala besar membabitkan rampasan kapal, jutaan liter diesel serta pembekuan ratusan akaun bank.
Turut mencuri perhatian ialah pembongkaran kes “kontena terbang” di Pelabuhan Klang yang dipercayai menyebabkan ketirisan hasil negara mencecah RM3.5 bilion dalam tempoh sedekad.
Di bawah kepimpinan beliau juga, SPRM terus memperkukuh usaha pemulihan aset berkaitan skandal 1MDB scandal.
Setakat ini, kira-kira RM31 bilion aset berkaitan 1MDB berjaya dipulihkan kepada kerajaan termasuk kapal layar mewah, hartanah dan karya seni bernilai tinggi.
Dalam arena politik pula, era Azam Baki turut menyaksikan beberapa tokoh politik berprofil tinggi disiasat dan didakwa.
Antaranya membabitkan siasatan terhadap projek Jana Wibawa yang dikaitkan dengan bekas Perdana Menteri Muhyiddin Yassin selain siasatan terhadap bekas Perdana Menteri Ismail Sabri Yaakob berkaitan rampasan wang tunai serta jongkong emas bernilai jutaan ringgit.
Bagaimanapun, kepimpinan Azam tidak pernah sunyi daripada kontroversi.
Beliau sebelum ini menjadi perhatian susulan isu pemilikan saham yang mencetuskan perdebatan politik dan awam sehingga ada pihak mempertikaikan integriti beliau untuk terus menerajui SPRM.
Malah, beberapa pemimpin politik termasuk dalam kalangan kerajaan sendiri pernah secara terbuka mempersoalkan lanjutan kontrak beliau.
Ada juga yang mendesak supaya kerajaan tidak menyambung perkhidmatan Azam atas alasan kredibiliti institusi dan persepsi awam terhadap SPRM.
Namun penyokong beliau pula melihat tekanan politik tersebut sebagai reaksi terhadap keberanian SPRM menyiasat individu berpengaruh tanpa mengira kedudukan.
Bagi mereka, tindakan SPRM yang mula menyasarkan kartel besar, “mafia korporat”, pegawai kanan kerajaan dan tokoh politik menunjukkan perubahan ketara dalam pendekatan penguatkuasaan.
Sepanjang tempoh 2021 hingga awal 2026, SPRM dilaporkan berjaya memulihkan kira-kira RM15.5 bilion menerusi operasi berkaitan rasuah, pengubahan wang haram dan penyelewengan dana awam.
Azam juga dilihat cuba membawa dimensi baharu dalam agenda pencegahan rasuah menerusi kempen Keep Malaysia Clean (KMC) bersama Panel Perundingan dan Pencegahan Rasuah (PPPR) bagi memperluaskan budaya integriti dalam masyarakat.
Ketika tempoh kepimpinannya menghampiri penghujung, satu perkara yang sukar dinafikan ialah era Azam Baki telah menjadikan SPRM antara agensi penguat kuasa paling aktif dan agresif dalam negara.
Sama ada dikenang sebagai reformis penguatkuasaan atau figura kontroversi, legasi beliau dijangka terus diperkatakan dalam landskap antirasuah Malaysia untuk tempoh yang panjang. -MalayaDailyToday
